Tympanometria to bez wątpienia jedno z najważniejszych badań diagnostycznych, jakie wykonuje laryngolog. Do głównych wskazań do przeprowadzenia tego badania zalicza się uczucie zatkanego ucha, pogorszenie słuchu, nawracające infekcje i podejrzenie obecności płynu w uchu środkowym. Jak wygląda badanie tympanometrii? Procedura pozwala ocenić jak funkcjonują błona bębenkowa i ucho środkowe i co ważne, nie wymaga od pacjenta reagowania na dźwięki.

 

Czym jednak jest tympanometria i czego można dowiedzieć się z jej wyniku? Stanowi ona część szerszego badania, jakim jest audiometria impedancyjna. Godnym uwagi jest to, iż w opozycji do klasycznego badania słuchu nie sprawdza ona bezpośrednio, jak ciche dźwięki jesteśmy w stanie usłyszeć. Pozwala natomiast ocenić, czy błona bębenkowa prawidłowo reaguje na zmiany ciśnienia i czy w uchu środkowym występują warunki umożliwiające właściwe przewodzenie dźwięku.

 

Jak interpretować wyniki audiometrii impedancyjnej? W kontekście wyników, na uwagę zasługuje fakt, iż wynik przyjmuje postać wykresu zwanego tympanogramem. Analiza jego kształtu pozwala lekarzowi wykryć zaburzenia wentylacji ucha środkowego, ograniczoną ruchomość błony bębenkowej i obecność płynu. Pamiętać jednak trzeba, że sam tympanogram nie jest jednak rozpoznaniem choroby, wobec czego jego interpretacja wymaga skonfrontowania z objawami pacjenta i pozostałymi elementami diagnostyki.

 

Co to jest tympanometria i na czym polega badanie?

Tympanometria to obiektywne badanie stanu ucha środkowego, pozwalające określić reakcję błony bębenkowej na wystąpienie zmian ciśnienia w przewodzie słuchowym. Badanie wykonuje się celem sprawdzenia m.in. jej ruchomości oraz warunków ciśnieniowych panujących po drugiej stronie błony.

 

Analizując budowę ciała, warto wskazać, że ucho środkowe znajduje się pomiędzy błoną bębenkową a uchem wewnętrznym. I to w jego obrębie znajdują się kosteczki słuchowe przenoszące drgania dalej w kierunku ślimaka. Aby cały układ mógł działać prawidłowo, błona bębenkowa i kosteczki powinny mieć odpowiednią ruchomość, a ciśnienie w uchu środkowym powinno być prawidłowo wyrównywane między innymi za pomocą trąbki słuchowej.

 

Podczas tympanometrii urządzenie zmienia ciśnienie w przewodzie słuchowym i jednocześnie sprawdza, jak zachowuje się błona bębenkowa. Przeprowadzenie badania daje szansę na uzyskanie informacji, których nie daje samo pytanie pacjenta o to, czy dobrze słyszy.

 

Co może wykazać tympanometria?

Badanie dostarcza informacji pozwalających wskazać nieprawidłowości związane z funkcjonowaniem ucha środkowego. W zależności od obrazu klinicznego i pozostałych parametrów wynik może sugerować między innymi:

  • obecność płynu w uchu środkowym,
  • nieprawidłowe ciśnienie w jamie bębenkowej,
  • ograniczoną lub nadmierną ruchomość błony bębenkowej,
  • perforację błony bębenkowej,
  • inne zaburzenia wymagające dalszej diagnostyki audiologicznej lub laryngologicznej.

Warto przy tym podkreślić, że w określonych sytuacjach badanie może również dostarczyć informacji pomocnych w ocenie funkcji trąbki słuchowej. Niemniej trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że nie jest narzędziem pozwalającym określić poziom ubytku słuchu i rozpoznać przyczyny każdej nieprawidłowości. Dlatego tak ważne jest to, by zestawić jej wynik z badaniem ucha.

 

Kiedy wykonuje się badanie słuchu – tympanometrię?

W diagnostyce słuchu tympanometria jest szczególnie przydatna wtedy, gdy trzeba sprawdzić, czy źródło problemu narządu słuchu może znajdować się w uchu środkowym. Tym samym badanie to w dużej mierze uzupełnia ocenę laryngologiczną i audiometrię tonalną. Stosuje się je choćby w przypadku przerostu migdałka gardłowego, który może prowadzić do ucisku lub zaburzenia funkcjonowania trąbki słuchowej.

 

Wyraźnym wskazaniem do przeprowadzenia tympanometrii jest między innymi:

  • pogorszenie słuchu,
  • uczucie zatkanego lub pełnego ucha,
  • częste infekcje uszu,
  • podejrzenie wysięku w uchu środkowym,
  • problemy z wyrównywaniem ciśnienia,
  • nawracające dolegliwości po infekcjach górnych dróg oddechowych,
  • kontrola stanu ucha po leczeniu,
  • diagnostyka niedosłuchu u dziecka.

Badanie może być również elementem szerszej audiometrii impedancyjnej, w której oprócz tympanometrii ocenia się czy występują nieprawidłowości odruchu strzemiączkowego.

 

Jak wygląda badanie tympanometryczne?

Tympanometria jest badaniem krótkim i nie wymaga od pacjenta wykonywania skomplikowanych czynności. Nie trzeba zgłaszać, kiedy słyszy się określony dźwięk ani naciskać przycisku, jak ma to miejsce podczas audiometrii tonalnej.

 

Przed rozpoczęciem pomiaru specjalista może obejrzeć przewód słuchowy i błonę bębenkową. Ma to znaczenie między innymi dlatego, że duża ilość zalegającej woskowiny może utrudnić prawidłowe wykonanie badania.

 

W trakcie badania do wejścia przewodu słuchowego wprowadzana jest niewielka sonda, która musi szczelnie zamknąć przewód. Urządzenie emituje dźwięk o określonej częstotliwości i w kontrolowany sposób zmienia znajdujące się w uchu ciśnienie. W tym czasie aparat mierzy reakcję układu ucha środkowego. Badanie wymaga współpracy pacjenta w minimalnym stopniu; ważne jest, że w trakcie pomiarów należy powstrzymać się od ruchu i w miarę możliwości nie mówić, nie przełykać ani nie wykonywać gwałtownych ruchów.

 

Czy tympanometria boli i czym jest zmiana ciśnienia w kanale słuchowym?

Tympanometria jest badaniem bezbolesnym. Podczas zmiany ciśnienia pacjent może jednak przez chwilę odczuwać zatkanie, rozpieranie lub nietypowe wrażenie w uchu.

 

Odczucie to można porównać do zmiany ciśnienia podczas startu lub lądowania samolotu, choć samo badanie przebiega znacznie szybciej. Po jego zakończeniu ciśnienie wraca do wartości wyjściowej i uczucie dyskomfortu powinno ustąpić.

 

Jeżeli przed badaniem tympanometrii występuje silny ból ucha, wyciek albo niedawno przeprowadzono zabieg w obrębie ucha, należy poinformować o tym osobę wykonującą badanie.

 

Ile trwa tympanometria?

Samo wykonanie pomiaru trwa zwykle bardzo krótko - najczęściej od kilku do kilkudziesięciu sekund w przypadku jednego ucha. Cała procedura, wraz z przygotowaniem pacjenta i oceną obojga uszu, zajmuje zazwyczaj kilka minut.

 

Wizyta może potrwać dłużej, jeżeli tympanometria wykonywana jest jako część szerszego badania audiologicznego, np. razem z audiometrią tonalną lub oceną odruchów strzemiączkowych.

 

Jak interpretować wyniki audiometrii impedancyjnej?

Wyniki tympanometrii przedstawiane są w formie wykresu określanego jako tympanogram. Pokazuje on, jak zmienia się podatność układu ucha środkowego w zależności od ciśnienia wytwarzanego w przewodzie słuchowym.

 

Charakterystyczny kształt wykresu pozwala zakwalifikować wynik do jednego z podstawowych typów. Najczęściej mówi się o tympanogramach A, B oraz C. Niemniej sam kształt wykresu nie zawsze wystarcza do postawienia rozpoznania. Znaczenie mają także wartości liczbowe uzyskane podczas badania oraz obraz błony bębenkowej.

Typ tympanogramu

Jak wygląda?

Co może oznaczać?

Typ A

wyraźny szczyt w okolicy prawidłowych wartości ciśnienia

zazwyczaj prawidłową funkcję ucha środkowego

Typ B

spłaszczony wykres, bez wyraźnego szczytu

ograniczoną ruchomość błony bębenkowej; możliwy m.in. płyn w uchu środkowym, ale interpretacja zależy też od innych parametrów

Typ C

szczyt przesunięty w stronę ujemnego ciśnienia

ujemne ciśnienie w uchu środkowym, często związane z niedrożnością trąbki słuchowej

Tympanogram typu A

Tympanogram typu A jest najczęściej obrazem prawidłowej pracy ucha środkowego. Na wykresie widoczny jest wyraźny szczyt znajdujący się w zakresie wartości ciśnienia uznawanym za prawidłowe. Oznacza to, że błona bębenkowa reaguje na zmianę ciśnienia i wykazuje odpowiednią ruchomość. Nie należy jednak interpretować samej litery „A” w całkowitym oderwaniu od pozostałych danych. Istnieją bowiem również odmiany tego wykresu związane ze zbyt małą lub zbyt dużą podatnością układu ucha środkowego.

 

Tympanogram typu B

W typie B wykres jest zazwyczaj spłaszczony, nie tworząc wyraźnego szczytu. Oznacza to, że podczas zmiany ciśnienia aparat nie zarejestrował typowej zmiany podatności błony bębenkowej. Jedną z częstych przyczyn takiego obrazu jest obecność płynu w uchu środkowym, np. w przebiegu wysiękowego zapalenia ucha. Nie jest to jednak jedyne możliwe wyjaśnienie.

 

W interpretacji typu B bardzo ważna jest również zmierzona objętość przewodu słuchowego. Bardzo mała wartość może wiązać się chociażby z nieprawidłowym położeniem sondy lub zatkaniem przewodu woskowiną.

 

Tympanogram typu C

Tympanogram typu C wskazuje na występowanie ujemnego ciśnienia w uchu środkowym. Szczyt jest obecny, ale przesunięty w kierunku wartości ujemnych. Istotne jest to, że taki wynik może pojawić się w przypadku dysfunkcji trąbki słuchowej. Narząd ten odpowiada za wyrównywanie ciśnienia pomiędzy uchem środkowym a otoczeniem. Do przejściowych zaburzeń jej funkcji może dojść np. podczas infekcji górnych dróg oddechowych lub przy znacznym obrzęku błony śluzowej nosa. Mimo tego typ C nie jest nazwą choroby, informuje przede wszystkim o nieprawidłowym ciśnieniu, którego przyczynę trzeba rozpatrywać w kontekście pozostałych objawów.

 

Jak wygląda prawidłowy wynik tympanometrii?

Za prawidłowy wynik u osoby dorosłej najczęściej uznaje się tympanogram typu A, w którym widoczny jest odpowiednio położony szczyt podatności. Ocenia się jednak nie tylko sam kształt krzywej, ale również konkretne parametry pomiaru.

 

Normy mogą zależeć między innymi od wieku pacjenta, zastosowanej częstotliwości sondy oraz aparatu, dlatego wyniku tympanometrii nie warto analizować wyłącznie poprzez porównanie własnego wydruku z przypadkowym wykresem znalezionym w internecie. Szczególnie w przypadku dzieci sposób interpretacji powinien uwzględniać ich wiek oraz warunki wykonania badania.

 

Co może oznaczać nieprawidłowy wynik tympanometrii?

Nieprawidłowy wynik tympanometrii oznacza, że ocena stanu ucha środkowego wykazała zmiany względem oczekiwanego obrazu, ale nie wskazuje automatycznie jednej konkretnej choroby. W zależności od rodzaju wykresu i pozostałych parametrów wynik może wiązać się między innymi z:

  • płynem w uchu środkowym,
  • zaburzeniem drożności lub funkcji trąbki słuchowej,
  • nieprawidłowym ciśnieniem w uchu środkowym,
  • ograniczoną ruchomością błony bębenkowej,
  • perforacją błony bębenkowej,
  • zmianami wpływającymi na ruchomość układu kosteczek słuchowych.

Właśnie dlatego samodzielna analiza wyników tympanometrii, a co za tym idzie przypisywanie konkretnej choroby do typu A, B czy C może prowadzić do błędnych wniosków. Lekarz lub specjalista wykonujący diagnostykę bierze pod uwagę także inne czynniki.

 

Czy nieprawidłowa tympanometria oznacza niedosłuch?

Dobrą wiadomością jest to, że nieprawidłowy wynik tympanometrii nie oznacza niedosłuchu. Badanie pokazuje przede wszystkim funkcjonowanie ucha środkowego, a nie próg słyszenia. Niektóre nieprawidłowości ucha środkowego mogą oczywiście pogarszać przewodzenie fal dźwiękowych i prowadzić do niedosłuchu przewodzeniowego. Aby jednak sprawdzić, jak pacjent słyszy dźwięki o poszczególnych częstotliwościach i natężeniach, potrzebne jest inne badanie, ze szczególnym uwzględnieniem audiometrii tonalnej.

 

Tympanometria a audiometria tonalna - czym różnią się te badania?

Niezbędne jest tutaj wskazanie, iż tympanometria i audiometria tonalna dostarczają innych informacji, dlatego często wykonuje się je razem. Nie są to jednak dwa badania do sprawdzania dokładnie tego samego. Tympanometria odpowiada więc na pytanie, jak pracuje ucho środkowe, natomiast audiometria tonalna pomaga ustalić, jak pacjent słyszy.

Tympanometria

Audiometria tonalna

ocenia funkcjonowanie ucha środkowego

ocenia próg słyszenia

bada m.in. ruchomość błony bębenkowej i ciśnienie

sprawdza, jak ciche dźwięki pacjent jest w stanie usłyszeć

nie wymaga sygnalizowania słyszanych dźwięków

wymaga reakcji pacjenta na prezentowane dźwięki

wynikiem jest tympanogram

wynikiem jest audiogram

pomaga wykrywać zaburzenia mechanizmu przewodzenia w uchu środkowym

pozwala określić zakres i charakter ubytku słuchu

Z tego powodu prawidłowy tympanogram nie oznacza jeszcze, że słuch jest prawidłowy. Przyczyna problemów ze słuchem może być związana z obecnością ciała obcego, zmianami w uchu wewnętrznym lub zaburzeniami dotyczącymi dalszych odcinków drogi słuchowej.

 

Czy wykonuje się tympanometrię u dzieci?

Co ważne, tympanometria jest szczególnie przydatna w diagnostyce dzieci, ponieważ jest szybka i nie wymaga świadomego odpowiadania na dźwięki. Mały pacjent powinien jedynie przez krótki czas pozostać spokojny podczas pomiaru.

 

Tympanometria u dziecka może być wykonywana między innymi przy podejrzeniu wysiękowego zapalenia ucha środkowego, nawracających infekcjach, problemach ze słuchem lub opóźnieniu rozwoju mowy, jeżeli istnieje podejrzenie, że jedną z przyczyn mogą być zaburzenia słuchu.

 

U dzieci płyn zalegający za błoną bębenkową nie zawsze powoduje silny ból. Czasem pierwszym zauważalnym objawem jest gorsze reagowanie na dźwięki, częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi czy zwiększanie głośności telewizora. Tympanometria może wtedy stanowić jeden z elementów potrzebnych do wyjaśnienia przyczyny problemu.

 

Jak przygotować się do tympanometrii?

Znamienne jest to, że badanie to zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo ani odstawiać stosowanych leków. Znaczenie ma natomiast stan przewodu słuchowego. Nagromadzona woskowina może uniemożliwić szczelne umieszczenie sondy lub zaburzyć wykonanie pomiaru. Dlatego przed rozpoczęciem diagnostyki wskazana może być ocena ucha.

Warto również poinformować specjalistę o:

  • aktualnym bólu ucha,
  • wycieku z przewodu słuchowego,
  • niedawnych operacjach ucha,
  • założonych drenach wentylacyjnych,
  • trwającej infekcji lub silnym katarze.

Katar nie zawsze uniemożliwia wykonanie tympanometrii. Specjaliści z zakresu laryngologii argumentują jednak, że infekcja i obrzęk błon śluzowych mogą wpływać na funkcję trąbki słuchowej, a tym samym również na uzyskany wynik.

 

Kiedy z wynikiem tympanometrii warto udać się do laryngologa?

Nieprawidłowy tympanogram nie zawsze oznacza poważną chorobę, ale wymaga interpretacji w odpowiednim kontekście. Odnosząc się do tego, jak czytać wyniki, warto go skonsultować, jeśli jednocześnie występują: pogorszenie słuchu, przewlekłe lub nawracające uczucie zatkania ucha, nawracające zapalenia uszu, ból lub wyciek z ucha, szumy uszne, problemy ze słuchem u dziecka, utrzymujące się dolegliwości po infekcji.

 

Laryngolog Warszawa Wilanów może obejrzeć błonę bębenkową i zestawić tympanometrię z innymi badaniami. W zależności od problemu diagnostyka może zostać uzupełniona np. audiometrią tonalną, otoemisją akustyczną lub innymi badaniami audiologicznymi.

 

FAQ

Co wykrywa tympanometria?

Tympanometria może wskazywać na nieprawidłowości w funkcjonowaniu ucha środkowego. Może wskazywać m.in. na ograniczenie ruchomości błony bębenkowej, nieprawidłowe ciśnienie, obecność płynu czy zaburzenia funkcji trąbki słuchowej. Sam wynik nie przesądza jednak o konkretnej diagnozie.

Czy tympanometria jest badaniem słuchu?

Tak, jest elementem diagnostyki audiologicznej, ale nie mierzy bezpośrednio progu słyszenia. Ocenia przede wszystkim funkcję błony bębenkowej i ucha środkowego. Do określenia progu słuchu służy m.in. audiometria tonalna.

Czy tympanometria boli?

Nie, tympanometria jest badaniem bezbolesnym. Pacjent może jedynie przez chwilę odczuwać zmianę ciśnienia, zatkanie albo lekkie rozpieranie w uchu.

Ile trwa tympanometria?

Pomiar jednego ucha trwa zwykle od kilku do kilkudziesięciu sekund, a całe badanie zazwyczaj kilka minut. Dłuższy może być czas całej diagnostyki, jeżeli wykonywane są także inne badania słuchu.

Co oznacza tympanogram typu B?

Typ B oznacza płaski tympanogram, czyli brak wyraźnego szczytu podatności. Może występować m.in. przy płynie w uchu środkowym, ale jego znaczenie zależy również od objętości przewodu słuchowego i pozostałych parametrów badania.

Co oznacza tympanogram typu C?

Typ C wskazuje na ujemne ciśnienie w uchu środkowym. Taki obraz może pojawiać się przy zaburzeniach funkcji trąbki słuchowej, np. w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych.

 

Sprawdź co oznacza chrapanie u dziecka bez kataru?